Enmeshment: Τι είναι και πώς το αναγνωρίζεις
Καλείς τους γονείς σου, τη μητέρα ή τον πατέρα σου, κάθε μέρα, ίσως και πολλές φορές μέσα στην ημέρα; Και τη μέρα που δεν τους πήρες, νιώθεις υπεύθυνος/η, σαν να έκανες κάτι λάθος;
Αν σου φαίνεται γνώριμο, αυτό το άρθρο είναι για σένα. Αυτή η αίσθηση ευθύνης και υποχρέωσης μπορεί να είναι σημάδι enmeshment.
Τι είναι το enmeshment
Το enmeshment περιγράφει μια οικογένεια όπου η εγγύτητα δεν αφήνει αρκετό χώρο για να υπάρξει ο καθένας ως ξεχωριστός άνθρωπος: τα συναισθήματα και οι αποφάσεις του ενός γίνονται υπόθεση όλων.
Σημάδια enmeshment
Αν θέλεις να κάνεις κάτι μόνος/η σου και αυτό γίνεται ευκαιρία κριτικής για την οικογένειά σου, τότε και αυτό είναι σημάδι enmeshment. Οποιαδήποτε προσωπική απόφαση καταλήγει να γίνεται υπόθεση της οικογένειας, αυτό είναι ένδειξη enmeshment.
Πώς ξεκινά
Το enmeshment ξεκινά στην παιδική ηλικία και, όταν ενηλικιωνόμαστε, δυστυχώς καταλήγει να επηρεάζει και τις σχέσεις που δημιουργούμε πέρα από την οικογένειά μας: τη σχέση με τον σύντροφό μας, τις φιλίες μας κ.ο.κ. Το ζητούμενο είναι η απόλυτη πίστη και το να λειτουργούμε πάντα όλοι μαζί σαν ομάδα. Όλοι πρέπει να σκεφτόμαστε με τον ίδιο τρόπο και δεν φαίνεται να υπάρχει χώρος για διαφοροποίηση και αλλαγή.
Συχνά, αλλά όχι πάντα, η μαμά είναι εκείνη που γίνεται enmeshed, και αυτό έχει να κάνει με την ιδέα ότι η μητέρα είναι αυτή που κυρίως φροντίζει τα παιδιά. Ο πατέρας, αντίθετα, είναι συνήθως απόμακρος και δουλεύει πολύ, και πολλές φορές η μητέρα καταλήγει να μην ικανοποιεί τη συναισθηματική της ανάγκη για σύνδεση μαζί του. Στρέφεται τότε να καλύψει αυτό το κενό μέσα από τα παιδιά της... και έτσι καταλήγει να είναι πιο κοντά με τα παιδιά της παρά με τον άνδρα της. Δεν πρόκειται για ευθύνη ενός ανθρώπου, αλλά για τον τρόπο που έχει οργανωθεί ολόκληρο το οικογενειακό σύστημα.
Τα παιδιά μεγαλώνουν νιώθοντας ότι είναι ο σύντροφος της μαμάς, ότι πρέπει να ικανοποιούν τις ανάγκες της. Όταν ενηλικιώνονται και φεύγουν από το σπίτι, δεν μπορούν να αποχωριστούν τη μητέρα τους συναισθηματικά και νιώθουν διαρκώς ενοχές και τύψεις. Χωρίς να το καταλαβαίνουν, παλεύουν να δημιουργήσουν τη δική τους ζωή, τη δική τους σχέση: μπορεί να βρίσκονται αλλού, αλλά συναισθηματικά η προσοχή και η αφοσίωσή τους παραμένει στην οικογένειά τους.
Από την άλλη, οι γονείς αυτοί έχουν μάθει να αντιδρούν πολύ γρήγορα στις ανάγκες των παιδιών τους (σε αντίθεση με τους disengaged γονείς, που έχουν την τάση να μην αντιδρούν καθόλου). Έτσι, αν το (ενήλικο) παιδί βρεθεί σε δυσκολία, είναι πολύ δύσκολο για τον enmeshed γονιό να μείνει αμέτοχος, με αποτέλεσμα να μην αφήνει αρκετό χρόνο στο παιδί να βρει τον τρόπο του και να αντέξει αυτή την άβολη θέση.
Ένα παράδειγμα από το γραφείο
Αληθινό παράδειγμα: είχα έναν πελάτη πριν από πολλά πολλά χρόνια, προτού υπάρξει η Uber, του οποίου η μητέρα του καλούσε ταξί από την Ελλάδα για να πάει στο πανεπιστήμιο εδώ στο Λονδίνο, γιατί ο ίδιος αδυνατούσε να το κάνει μόνος του ή να βάλει τα όριά του και να πει ότι θα το κάνει μόνος του!
Έχω επίσης ακούσει: επειδή δεν έχω άλλον τρόπο να διαχειριστώ ότι η μητέρα μου με καλεί 30 τηλέφωνα την ημέρα, καταλήγω να λέω ψέματα ή να μην εκφράζω τη δυσαρέσκειά μου, γιατί
«πώς γίνεται να το πεις αυτό όταν εκείνη ανησυχεί τόσο πολύ για μένα;»
Οπότε, ακόμα και αν συμβαίνει κάτι, δεν μπορώ να το μοιραστώ μαζί της, γιατί θα καταλήξω να πρέπει να ανησυχώ για εκείνη παρά για μένα. Και έτσι πάλι καταλήγεις να ασχολείσαι με τα δικά τους συναισθήματα παρά με τα δικά σου.
Από τις πρώτες ερωτήσεις που κάνω στους πελάτες που έρχονται στο γραφείο είναι: όταν πήρες την απόφαση να μετακομίσεις στην Αγγλία, ποιοι ήταν οι λόγοι που σε οδήγησαν σε αυτό; Ήταν επειδή με αυτόν τον τρόπο ήλπιζες να πάρεις μια απόσταση από την οικογένειά σου;
Και τώρα σε ακούω να με ρωτάς: υπάρχει σωτηρία; Τι μπορώ να κάνω για να βάλω τα όριά μου και να διαφοροποιηθώ από την οικογένειά μου;
8 βήματα για να ξεκινήσεις
Παρακάτω μοιράζομαι μερικά βήματα που θα σε βοηθήσουν αρχικά να γίνεις πιο συνειδητοποιημένος/η σχετικά με το enmeshment και στη συνέχεια να μπορέσεις να βάλεις τα όριά σου.
1. Παρατήρησε τον εαυτό σου. Ο τρόπος να ξεκινήσεις είναι να παρατηρείς τι νιώθεις εσύ σε σχέση με τη μητέρα σου και τον πατέρα σου, και να βάλεις εσένα στο επίκεντρο. Γι' αυτό πολλές φορές προτείνω να παρατηρείς τον εαυτό σου όταν πηγαίνεις πίσω στην Ελλάδα για διακοπές: λειτουργείς με γνώμονα τις δικές σου ανάγκες ή τις ανάγκες των γονιών σου;
2. Αναγνώρισε τους κανόνες. Αναγνώρισε τους φανερούς και κρυφούς κανόνες που έπρεπε να υπακούς ως μέλος της οικογένειάς σου. Πολλές φορές ακολουθούμε αυτούς τους κανόνες από συνήθεια, χωρίς να έχουμε αντιληφθεί αν χρειάζεται ακόμα να μας επηρεάζουν σήμερα. Για παράδειγμα: πρέπει όλοι μας να είμαστε χαρούμενοι και δεν επιτρέπεται η μέρα να ξεκινάει με μούτρα.
3. Αναγνώρισε τις πεποιθήσεις πίσω από τους κανόνες. Συνήθως είναι πιο εύκολο να αναγνωρίσεις τους κανόνες παρά τις πεποιθήσεις πίσω από αυτούς, γι' αυτό ξεκίνα από τις πιο εύκολες. Στο παράδειγμα του να είσαι πάντα χαμογελαστός/ή και ορεξάτος/η το πρωί, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι είναι δύσκολο να μοιραστούμε αρνητικά ή δύσκολα συναισθήματα, ή ότι η εικόνα προς τα έξω είναι σημαντικότερη από τις ανάγκες του ατόμου. Αυτές οι πεποιθήσεις επηρεάζουν τη συναισθηματική μας ωριμότητα και τις σημερινές μας σχέσεις. Ίσως να μην έχεις επίγνωση του πόσο αυτόματα λειτουργείς με βάση αυτούς τους κανόνες, αν έχουν ακόμα χρησιμότητα σήμερα και ποιο κόστος φέρουν. Τι πιστεύεις κατά βάθος για τις σχέσεις και για την επικοινωνία;
4. Απάντησε αντί να αντιδράσεις. Πώς μπορώ συνειδητά να απαντήσω και να βάλω τα όριά μου; Για παράδειγμα: «Όταν είμαι στενοχωρημένος/η και το μοιράζομαι μαζί σου, μπαμπά ή μαμά, βλέπω ότι σε επηρεάζει πολύ και καταλαβαίνω ότι νοιάζεσαι για μένα. Έτσι όμως μου είναι πολύ δύσκολο να σου μιλήσω, γιατί καταλήγω να ανησυχώ περισσότερο για σένα παρά για μένα. Θα ήθελα αυτή τη φορά να δοκιμάσουμε να κάνουμε μια κουβέντα χωρίς να χρειαστεί να μου πεις ή να μου δείξεις πώς αισθάνεσαι.»
Μπορεί να είναι δύσκολο την πρώτη φορά, αλλά την 10η θα είναι σε θέση να το εφαρμόσουν. Χρειάζεται να επιμείνεις αρκετές φορές για να αλλάξει κάτι. Μπορείς ακόμα και να ζητήσεις συγκεκριμένα να μην εκφέρουν άποψη σε αυτά που θέλεις να τους πεις και απλά να σε ακούσουν.
5. Παραδέξου τι φοβάσαι. Ότι θα σε κατηγορήσουν πως είσαι εγωιστής/ήτρια, ότι τους εγκαταλείπεις; Αγχώνεσαι για το πόσο υπεύθυνος/η και γεμάτος/η ενοχές θα νιώθεις μετά; Ανησυχείς ότι οι γονείς σου θα γίνουν παθητικο-επιθετικοί όσο θα προσπαθείς να βάλεις τα όριά σου και να διεκδικήσεις την ανεξαρτησία σου; Αναρωτιέσαι ποια είναι η πιθανότητα να αντιδράσουν καλά; Αυτό εξαρτάται από το επίπεδο της συναισθηματικής τους ωριμότητας. Μπορεί να σε κατηγορήσουν ότι τους εγκαταλείπεις, ότι θα είναι μόνοι τους. Μην παραξενευτείς αν καταλήξουν να μη σε στηρίζουν οικονομικά, στην περίπτωση που συνεχίζεις να παίρνεις λεφτά από εκείνους. Άλλωστε τα λεφτά έχουν πολύ μεγάλη δύναμη και είναι ένας από τους πιο εύκολους τρόπους να δείξουν τη δύναμη και την επιρροή τους. Δεν είναι τυχαία η έκφραση «όποιος έχει το χρήμα έχει και τον λόγο». Είναι απαραίτητο να είσαι προετοιμασμένος/η για αυτές τις αντιδράσεις και να έχεις σκεφτεί τρόπους να ανταπεξέλθεις.
6. Κατανόησε τους δικούς σου φόβους. Αντιμετώπισε τους φόβους σου για την ανεξαρτησία και τη δική σου αμφιβολία. Είτε η αμφιβολία προκύπτει επειδή έχεις μάθει να είσαι ένα με την οικογένειά σου, είτε επειδή έχεις δημιουργήσει χάος στη δική σου ζωή, είναι λογικό να φοβάσαι! Πάρε τον χρόνο σου. Ίσως να μη γίνεις ανεξάρτητος/η από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσεις και να μην αντιμετωπίσεις τον φόβο και τις δυσκολίες που προκύπτουν.
7. Ξεκίνα με μικρά βήματα. Βάλε όρια με μικρούς τρόπους! Και όσο το κάνεις, θα ήθελα να σκεφτείς την παρακάτω ερώτηση: τι πιστεύω ότι θα μου δώσουν οι γονείς μου που δεν μπορώ να δώσω ο ίδιος/η ίδια στον εαυτό μου;
8. Θυμήσου τι σημαίνουν τα όρια. Τα όρια δεν σημαίνουν ότι θέλω να χαλάσω τη σχέση μου μαζί σου. Αντίθετα, θέλω να τη διατηρήσω και να βρω έναν τρόπο να λειτουργεί ουσιαστικά και για τους δυο μας.
Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε όσα διάβασες, μπορούμε να το εξερευνήσουμε μαζί. Προσφέρω μια δωρεάν συνάντηση 20 λεπτών, όπου μπορείς να μου πεις τι παρατηρείς και να δούμε αν η δουλειά μαζί θα σε βοηθούσε. [Κλείσε τη δωρεάν συνάντησή σου]
Διάβασε και το άρθρο στα αγγλικά: [Why Are Enmeshed Families So Close?]
